Αρχική

Ιστορικά της Ραψάνης

Ο Μορφωτικός Σύλλογος

Εκδηλώσεις

Μ. Καραγάτσης

Μουσική

Τα νέα μας

Επικοινωνία

   Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της

   ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΡΑΨΑΝΗΣ

Εκδηλώσεις

  

 


 Κυριακή 23.7.2017

Εκδήλωση για τα 35 χρόνια ζωής και δράσης του Συλλόγου μας

 

Την Κυριακή 23 Ιουλίου 2017 το πρωί, στην κατάμεστη πλατεία Ραψάνης, και με αφορμή τη συμπλήρωση 35 χρόνων συνεχούς παρουσίας και δράσης στα τοπικά δρώμενα, ο Μορφωτικός Σύλλογος διοργάνωσε μια λιτή και συγκινητική τελετή για να τιμήσει εκείνους που βοήθησαν τον Σύλλογο στο έργο του και ευεργέτησαν το χωριό. ...δείτε περισσότερα

 


  

 

 Τετάρτη 5.7.2017

Ψήφισμα για τον θάνατο του Θανάση Δουμακή

 

Το Δ.Σ. του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης, μετά τη θλιβερή είδηση του θανάτου του Αθανασίου Δουμακή, πρώην Προέδρου του Συλλόγου, σε ένδειξη πένθους κι εκτιμώντας το ήθος, την καλλιέργεια και την πολυετή, πολύτιμη κι ανιδιοτελή προσφορά του, αποφάσισε ομόφωνα: 1. Να παραστεί αντιπροσωπεία του στην εξόδιο ακολουθία. 2. Να εκφράσει τα ειλικρινή και θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένειά του. 3. Αντί στεφάνου, να καταθέσει χρηματικό ποσό για τους Αγίους Θεοδώρους Ραψάνης, σεβόμενο απόλυτα την επιθυμία του εκλιπόντος και της οικογένειάς του. 4. Να δημοσιευτεί το παρόν ψήφισμα στον τοπικό τύπο.

Λάρισα, 5 Ιουλίου 2017.

Σήμερα Πέμπτη 6 Ιουλίου 2017, στις 11 π.μ. στον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους Λάρισας, με λύπη αποχαιρετίσαμε τον πρώην Πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης, Αθανάσιο Δουμακή. Έναν εξαίρετο φιλόλογο, έναν άνθρωπο με τεράστια προσφορά στο χωριό μας, έναν άνθρωπο του λόγου, αλλά και της πράξης. Επιλέξαμε να εκφράσουμε τη θλίψη, την ευγνωμοσύνη μας, αλλά και την αποφασιστικότητά μας για συνέχιση του έργου του με τρόπο λιτό και ουσιαστικό με τον επικήδειο λόγο που ακολουθεί κι εκφωνήθηκε από την Πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης. "Πρόεδρε Θανάση Δουμακή, εκπροσωπώντας τον Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης, χρέος πικρό και δύσκολο με κάνει να σας απευθύνω τον ύστατο χαιρετισμό. Φιλικός, ήρεμος, πράος, με ήθος και καλλιέργεια, με ευγένεια ψυχής κι ανιδιοτέλεια, πορευτήκατε πάντα με γνώμονα την αγάπη σας για το χωριό. Έχοντας επίγνωση των προβλημάτων του χωριού, αλλά και βαθιά γνώση της ιστορίας και της πολιτιστικής του κληρονομιάς, παλεύατε δυναμικά και είχατε ως σκοπό ζωής τη διάσωση και την ανάδειξη των μνημείων της Ραψάνης, ειδικά της Ιεράς Μονής των Αγίων Θεοδώρων. Είμαστε ευγνώμονες για το δρόμο που ανοίξατε και υποσχόμαστε να συνεχίσουμε δυναμικά. Αιωνία η μνήμη σας.. Καλό ταξίδι.

 

ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΟΥΜΑΚΗΣ (1946-2017)

Στις 4 Ιουλίου 2017 ο Θανάσης Δουμακής πέρασε στην αιωνιότητα. Η είδηση του χαμού του προξένησε βαθιά θλίψη στους ανθρώπους που γνώρισαν τον ίδιο και το έργο του. Ο Θανάσης Δουμακής γεννήθηκε στις 11 Αυγούστου 1946 στη Ραψάνη. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.) και υπηρέτησε κατά τρόπο υποδειγματικό για χρόνια στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ως απλός καθηγητής, αλλά και από Διευθυντική θέση. Μοναδική κι εντυπωσιακή συνάμα υπήρξε η επιτυχημένη και πολυετής θητεία του στον Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης από τη θέση του Προέδρου, ήδη από το 1995! Από την αρχή της θητείας του, οι στόχοι του Μορφωτικού Συλλόγου περιλαμβάνουν την ενεργό συμμετοχή του στην πολιτιστική ζωή της Ραψάνης, προτάσεις για τη μελλοντική βιώσιμη ανάπτυξή της, συνεχές ενδιαφέρον και ενδελεχή έρευνα για την ιστορία και τις παραδόσεις της. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Σύλλογος διοργανώνει δύο Ιστορικά Συνέδρια για τη Ραψάνη (Φθινόπωρο 1996 και Καλοκαίρι 2010), εκθέσεις φωτογραφίας και ζωγραφικής, ομιλίες, μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις, χοροεσπερίδες, συμμετέχει στις εκδηλώσεις της Καθ. Δευτέρας, στον εορτασμό του Νεομάρτυρα Αγίου Γεωργίου του εκ Ραψάνης, στην ετήσια Γιορτή Κρασιού και Αμπελιού. Πολύ σημαντική υπήρξε και η ιδέα να αναδειχθεί η ιδιαίτερη σχέση του συγγραφέα της Γενιάς του '30, Μ.Καραγάτση, με τη Ραψάνη και γι'αυτό διοργανώνεται μια Ημερίδα για τον γνωστό συγγραφέα το 2004, που λειτουργεί ως προπομπός για τα "Καραγάτσεια", μια σειρά συνεδρίων που λαμβάνουν χώρα σε Λάρισα και Ραψάνη σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Φιλολόγων Λάρισας. ’λλωστε, ο Θ.Δουμακής διετέλεσε επίσης μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου. Σκοπός ζωής, υπήρξε η ανάδειξη της ιστορίας της γενέτειράς του Ραψάνης και η διάσωση των μνημείων της, με κορυφαίο όλων την Ιερά Μονή των Αγίων Θεοδώρων. Έτσι, παρότρυνε την Προϊσταμένη της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Λάρισας, κ. Σταυρούλα Σδρόλια, να ασχοληθεί με τη Μονή σε μελέτη της, η οποία κατέγραψε τη φθορά που έχει υποστεί το μνημείο και οι τοιχογραφίες του στο πέρασμα του χρόνου και κατέδειξε την σπουδαιότητα της Μονής για τη Ραψάνη και την ευρύτερη περιοχή. Σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Υπηρεσία συντάχθηκε και η μελέτη του Παναγιώτη Δουμακή, γιου του εκλιπόντος, για την Ι.Μ. Αγίων Θεοδώρων. Ο Θανάσης Δουμακής υπήρξε εξαίρετος άνθρωπος και συνεργάτης. Κατά τη διάρκεια της 20χρονης θητείας του από τη θέση του Προέδρου του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης άφησε σπουδαία παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Η προσφορά του στη Ραψάνη υπήρξε πολύτιμη. Ο καλύτερος τρόπος να τιμήσουμε τον εκλιπόντα είναι να συνεχίσουμε να παλεύουμε δυναμικά για όσα έχουν αξία για τη Ραψάνη και αυτό ακριβώς υποσχεθήκαμε να κάνουμε. Αιωνία η μνήμη του...

 


  

 

 Κυριακή 21.5.2017

Ο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗΣ Κ. ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ ΣΤΗ ΡΑΨΑΝΗ:

Ανοίγουμε δρόμους για τη διάσωση της ιστορίας μας

* Κ. Κολλατος: Στηρίζουμε κάθε θετική προσπάθεια *Ξενάγηση στους χώρους με τις τοιχογραφίες την κ. Στ. Σδρόλια

Ένα σημαντικό βυζαντινό μνημείο όχι απλά του Θεσσαλικού χώρου αλλά της Ελλάδας και των Βαλκανίων η ιερά μονή Αγίων Θεοδώρων Ραψάνης μετά από το έμπρακτο ενδιαφέρον της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Δήμου Τεμπών αλλά και της τοπικής κοινωνίας της Ραψάνης μέσω του Μορφωτικού Συλλόγου, του Συλλόγου Γυναικών και της Τοπικής Κοινότητας αναδεικνύεται. Με την χθεσινή εκδήλωση αλλά και με άλλες που προηγήθηκαν δίνεται πλέον η δυνατότητα να γνωρίζει ο κόσμος την ιστορία του μοναστηριού και να δει από κοντά τις μοναδικές τοιχογραφίες του.

Χθες το πρωί μετά τη θεία λειτουργία ακολούθησε στο προαύλιο του ναού αρτοκλασία από τον π. Κυπριανό και μετά οι χαιρετισμοί.

«Πρέπει να κοιτάξουμε βαθιά μέσα στην ψυχή μας για να βρούμε τα κατάλληλα εργαλεία της δημιουργίας και της παραγωγής, της συνεργασίας και της συνέργειας της πίστης και της αγάπης». Με αυτή τη φράση ξεκίνησε τον χαιρετισμό του χθες στους Αγίους Θεοδώρους Ραψάνης ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας κ. Κώστας Αγοραστός. Ο κ. Αγοραστός σημείωσε επίσης σε ότι αφορά στην Περιφέρεια Θεσσαλίας: «Εμείς ανοίγουμε δρόμους δημιουργίας και συνεργασίας και καλούμε όλους να τους περπατήσουν. Οι ’γιοι Θεόδωροι είναι ένα μνημείο που πρέπει να σωθεί, γιατί αυτή είναι η ιστορία μας, η δύναμή μας. Σε άλλες περασμένες εποχές που υπήρχε ανέχεια και φτώχεια στην Ελλάδα κάναμε θαύματα. Σήμερα στη νεότερη Ελλάδα της τεχνολογίας και της ευημερίας ζούμε δράματα», κατέληξε ο κ. Αγοραστός

Στον χαιρετισμό του ο δήμαρχος Τεμπών κ. Κώστας Κολλάτος αναφέρθηκε στην προσπάθεια της Περιφέρειας και του περιφερειάρχη κ. Κώστα Αγοραστού για τη διάσωση των μνημείων του τόπου μας και τη ανάδειξη της κληρονομιάς μας καθώς και συγκεκριμένα για τους Αγίους Θεοδώρους για τη χρηματοδότηση για την ανακατασκευή της στέγης. Και ο κ. Κολλάτος κατέληξε: «Ως δημοτική αρχή Τεμπών στηρίζουμε κάθε θετική προσπάθεια στον τόπο μας».

Νωρίτερα στον χαιρετισμό της η πρόεδρος του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης κ. Πόπη Γαζέτα δήλωσε δικαιωμένη για το γεγονός ότι οι προσπάθειες χρόνων παίρνουν σάρκα και οστά. Ευχαρίστησε τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κώστα Αγοραστό για την έγκριση των 60.000 ευρώ για τη συντήρηση και ανακατασκευή της στέγης ένα έργο που είναι η αρχή για την προστασία του μοναστηριού και τη διατήρηση των τοιχογραφιών. Ευχαρίστησε επίσης τον δήμαρχο Τεμπών κ. Κώστα Κολλάτο καθώς και την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας κ. Σταυρούλα Σδρόλια.

Η ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ κ. ΣΤ. ΣΔΡΟΛΙΑ

Αμέσως μετά η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας κ. Σταυρούλα Σδρόλια η οποία αφιέρωσε πάρα πολύ χρόνο και παρουσίασε μια εμπεριστατωμένη επιστημονικά και ιστορικά εργασία συνδυάζοντας την προστασία του μνημείου και την ανάδειξή του με το γεγονός ότι έφερε αυτά τα στοιχεία στους πολίτες. Η κ. Σδρόλια ξενάγησε στον χώρο τους παρευρισκόμενους δίνοντας στοιχεία για την καθεμιά επιγραφή ή τοιχογραφία.

Η Μονή των Αγίων Θεοδώρων βρίσκεται σε απόσταση 3 χιλιομέτρων στο νότιο τμήμα της Ραψάνης, μέσα σε πυκνό δάσος βελανιδιάς και κρανιάς, 1200 στρεμμάτων περίπου. Το σημερινό καθολικό κτίστηκε στα 1778 στη θέση παλαιότερου βυζαντινού και τοιχογραφήθηκε την ίδια περίοδο από ζωγράφους με άριστη θεολογική και καλλιτεχνική κατάρτιση, οι οποίοι ακολούθησαν την παράδοση αλλά παράλληλα υιοθέτησαν και νεωτερικά στοιχεία. Το αρχιτεκτόνημα καθώς και οι τοιχογραφίες του με το πλούσιο εικονογραφικό πρόγραμμα, σχεδόν άγνωστα στο ευρύτερο κοινό, εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη και γίνονται αδιάψευστοι μάρτυρες της οικονομικής ακμής της Ραψάνης τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αι.

Σύμφωνα με στοιχεία από την παρουσίαση της κ. Σδρόλια, το καθολικό της Μονής των Αγίων Θεοδώρων είναι ναός του σταυροειδούς εγγεγραμμένου μονόκλιτου τύπου, με χαμηλό τυφλό τρούλο και πλάγιους χορούς. Στα δυτικά φέρει νάρθηκα καμαροσκέπαστο. Το σύνολο καλύπτεται με ενιαία πλακοσκεπή στέγη, όπως είναι συνηθισμένο στα καθολικά του18ου αιώνα.

Το μοναστήρι περιβαλλόταν από ισχυρό περίβολο, πολυγωνικού σχήματος, με την πύλη στη νότια πλευρά και τα κελλιά στη βόρεια, ενώ στα δυτικά βρισκόταν η τράπεζα και το μαγκιπείο (αρτοποιείο) με τον συνεχόμενο φούρνο. Τα κελιά ήταν, ισόγεια με υπόγειους χώρους και ξύλινη στοά στην πρόσοψη.

Δεν είναι γνωστός ο αρχικός χρόνος ίδρυσης της μονής, θεωρείται όμως πολύ πιθανή η ύπαρξή της την παλαιολόγεια περίοδο, σύμφωνα με τα ευρήματα που προέκυψαν κατά την επισκευή του μνημείου από την αρχαιολογική υπηρεσία το1971-72.

Για την ιστορική παρουσία της μονής επίσης τα στοιχεία είναι λιγοστά και σχεδόν περιορίζονται στις πληροφορίες των κτητορικών επιγραφών του ναού. Είναι γνωστή μόνον η παρουσία του μοναχού-βιβλιοδέτη Διονυσίου το 1778, που δεν αποκλείεται να είναι ο ίδιος με τον αναφερόμενο στην κτητορική επιγραφή της μονής.

Το σημερινό καθολικό κτίσθηκε το 1778, όπως μαρτυρεί η κτητορική επιγραφή στον κυρίως ναός και τοιχογραφήθηκε την ίδια περίοδο από τον ιερομόναχο Δαμιανό και τον συνεργάτη του Ιωάννη, οι οποίοι αναφέρονται στην επιγραφή του νάρθηκα.

 Ως προς τους λόγους της επιλογής της αφιέρωσης του ναού στους αγίους Θεοδώρους, που θα πρέπει να αποδοθεί στην παλαιολόγεια περίοδο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι την εποχή αυτή διαδίδεται η τιμή των δύο αγίων στη Μακεδονία με γνωστότερο τον ναό των Σερρών, ο οποίος, αν και προϋπήρχε, αφιερώθηκε στους δύο αγίους μετά τη θαυματουργή επέμβασή τους για τη σωτηρία του Μελενίκου το 1255, την εποχή του αυτοκράτορα Θεόδωρου Λάσκαρη.

Σε μία τόσο σημαντική περιοχή, στην αρχή της Κοιλάδας των Τεμπών και στα σύνορα με τη Μακεδονία, την ταραγμένη περίοδο του 14ου αιώνα, η αποτρεπτική δύναμη των δύο στρατιωτικών αγίων φαίνεται ότι λειτουργούσε συμβολικά για τους πιστούς. Την ίδια ενίσχυση φαίνεται ότι επιδίωκαν και οι πιστοί του 18ου αιώνα, και ειδικά ο λόγιος επίσκοπος Πλαταμώνος Διονύσιος, ο οποίος πρωτοστάτησε στην επανέγερση του ναού εκ βάθρων και ίσως σχετίζεται επίσης με την εικονογράφηση του βίου.

Καταλήγοντας η κ. Σδρόλια σημειώνει ότι οι εκκλησίες της Ραψάνης αντανακλούν την μεγάλη ανάπτυξη του ιστορικού οικισμού τούς προηγούμενους αιώνες, με κορύφωση στον 18ο, όταν περιγράφεται ως η «πλέον λαμπροτάτη και η ως επί το πλείστον εμπορεύουσα και υφαντουργούσα πόλις του Ολύμπου όρους».

Από την εποχή αυτή διασώθηκε ακέραιο το καθολικό της Μονής των Αγίων Θεοδώρων, ως αδιάψευστος μάρτυρας της ακμής της οικονομικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας, που χαρακτηρίζει τα εμπορικά κέντρα του Κάτω Ολύμπου και του Κισσάβου και αξίζει να συντηρηθεί και να προβληθεί στο ευρύτερο κοινό.

Στην θεία λειτουργία και την εκδήλωση παρευρέθηκαν μεταξύ άλλων οι βουλευτές κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος και Χρήστος Κέλλας, αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλίας κ. Αθανάσιος Παιδής, ο διοικητής του Α.Τ. Ραψάνης κ. Σταύρος Ευαγγελίδης, ο περιφερειακός σύμβουλος κ. Νίκος Πουτσιάκας ο αντιδήμαρχος Λαρισαίων κ. Πάνος Σάπκας, ο αντιδήμαρχος Τεμπών κ. Αχιλλέας Διψάνας, ο αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρισας κ. Τρύφων Τσάτσαρης, ο διευθυντής τεχνικών υπηρεσιών της Περιφέρειας Θεσσαλίας κ. Χρ. Λυτροκάπης, δημοτικοί και τοπικοί σύμβουλοι, πρόεδροι τοπικών κοινοτήτων, εκπρόσωποι φορέων και πλήθος κόσμου.

Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε με άψογο τρόπο η βιβλιοθηκονόμος Ραψάνης κ. Χάιδω Πανταζή.

Ο κ. ΙΓΝΑΤΙΟΣ

* Στο μεταξύ ο σεβασμιότατος Μητροπολίτης Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιγνάτιος  έκανε τη σχετική δήλωση ευχαριστώντας τον κ. Αγοραστό για την πρωτοβουλία του να εξασφαλίσει ένα σημαντικό κονδύλι για την αποκατάσταση της στέγης της Ιεράς Μονής των Αγίων Θεοδώρων στην ορεινή Ραψάνη: «Ευχαριστούμε τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κωνσταντίνο Αγοραστό για την τόσο σημαντική και άμεση βοήθεια του, ούτως ώστε η Ιερά Μονή των Αγίων Θεοδώρων, το καύχημα όλων των κατοίκων της Ραψάνης, να συνεχίσει την εύρυθμη λειτουργία της. Το πρόβλημα ήταν χρόνιο και οι λύσεις τις οποίες προσπαθούσαμε κάθε φορά να βρούμε απέβαιναν άκαρπες. Απευθυνθήκαμε στον κ. Περιφερειάχη, εκθέτοντάς του το πρόβλημα και εκείνος άμεσα ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας. Τον ευχαριστούμε για πολλοστή φορά και ευχόμασθε οι ’γιοι Θεόδωροι να τον σκεπάζουν και να τον περιφρουρούν!»

ΡΑΨΑΝΗ

Του Κώστα Τσόλα (από δημοσίευση στην εφημερίδα Ελευθερία)

 


  

 

 Σάββατο 6.12.2014

Οι εκκλησίες της Ραψάνης και η Ιερά Μονή των Αγίων Θεοδώρων

Τετάρτη 5η Νοεμβρίου στο «Χατζηγιάννειο»


 

Ο Μορφωτικός Σύλλογος Ραψάνης σε συνεργασία με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης διοργάνωσαν στο «Χατζηγιάννειο» » Πνευμαικό Κέντρο την Τετάρτη 5 Νοεμβρίου 2014 έκδήλωση με τα εξής θέματα:

1.«Οι εκκλησίες της Ραψάνης και η Ιερά Μονή των Αγίων Θεοδώρων». Το θέμα ανέπτυξε η Σταυρούλα Σδρόλια, προϊσταμένη της ΙΖ’ Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων του νομού Λάρισας.

2.Η φιλόλογος Ευαγγελία Βλαχοστέργιου – Τσιρονίκου παρουσίασε τη μελέτη του Θανάση Δουμακή «Τα τοπωνύμια της Ραψάνης», ανάτυπο από τον τόμο 66 του περιοδικού Θεσσαλικό Ημερολόγιο.

Σκοπός της εκδήλωσης ήταν ανάδειξη των χριστιανικών μνημείων της Ραψάνης και ιδιαίτερα της ιστορικής Μονής των Αγίων Θεοδώρων, προκειμένου το μνημείο να ενταχθεί σε πρόγραμμα συντήρησης και διάσωσης των τοιχογραφιών.

Την εκδήλωση χαιρέτησε ο σεβασμιότατος μητροπολίτης κ. Ιγνάτιος, ο οποίος τόνισε την ανάγκη να συντηρηθούν οι εκκλησίες της Ραψάνης και υποσχέθηκε άμεση στήριξη στην προσπάθεια που ανέλαβε να φέρει σε πέρας ο Μορφωτικός Σύλλογος Ραψάνης. Ακολούθως πήρε τον λόγο ο δήμαρχος Τεμπών Κώστας Κολλάτος ο οποίος τόνισε τη σημασία της συντήρησης ιστορικών- εκκλησιαστικών μνημείων της περιοχής καθώς αυτά συντελούν στην ανάπτυξη του θρησκευτικού τουρισμού.

Ο πρόεδρος του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης Θανάσης Δουμακής χαιρέτησε την εκδήλωση και τόνισε τα εξής:

Κυρίες και κύριοι,

Αισθάνομαι σήμερα βαθιά ικανοποίηση για την πραγματοποίηση της παρούσας εκδήλωσης και για τούτο ευχαριστώ όλους τους Ραψανιώτες, αλλά και τους φίλους της Ραψάνης, που βρίσκονται σήμερα μαζί μας. Σκοπός μας είναι να αναδείξουμε τα χριστιανικά μνημεία της ιστορικής κοινότητας και να συμβάλουμε στη διάσωσή τους από τη φθορά του χρόνου. Από την άλλη πλευρά οι εκκλησίες και τα μοναστήρια της Ραψάνης, επειδή συνδέονται άμεσα με την ιστορία της και το πολιτιστικό της παρελθόν, συμβάλλουν στην ανάπτυξη του θρησκευτικού τουρισμού της περιοχής μας. Πρόκειται για τις γνωστές μας εκκλησίες: του Αγίου Αθανασίου (1831), της Κοίμησης της Θεοτόκου (1858), του Ιωάννη του Προδρόμου (1544) και τα υπόλοιπα ξωκκλήσια, που κείνται στην περιφέρεια του οικισμού. Συνολικός αριθμός 22.

Ανάμεσα τους, όμως, ξεχωρίζει το μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων. Κτισμένο στην απέναντι πλαγιά του οικισμού, μέσα στο πυκνόφυτο δάσος, το οποίο, όπως αναφέρει η τοπική προφορική παράδοση, προστατεύει ο άγιος Θεόδωρος. Πρόκειται για ένα μνημείο του 18ου αιώνα, ξεχωριστό στη θρησκευτική συνείδηση των κατοίκων της Ραψάνης, με τοιχογραφίες ιδιαίτερης αισθητικής αντίληψης, όπως θα μας εξηγήσει η κ. Σταυρούλα Σδρόλια, την οποία και ευχαριστούμε για την σημερινή της ομιλία. Δυστυχώς, όμως, οι τοιχογραφίες αυτές, λόγω της υγρασίας, καταρρέουν, και αν δεν υπάρξει άμεση παρέμβαση, σε λίγο καιρό θα καταστραφούν. Σήμερα είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας ανακοινώσουμε ότι οι απαραίτητες μελέτες, προκειμένου να ενταχθεί το μνημείο σε κάποιο πρόγραμμα του ΕΣΠΑ, είναι έτοιμες. Η 7η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων της πόλης από καιρό φρόντισε να ετοιμάσει τη μελέτη συντήρησης των τοιχογραφιών, ενώ πρόσφατα, με πρωτοβουλία του Συλλόγου μας, ετοιμάστηκε και η μελέτη αποκατάστασης του καθολικού. Εμείς λοιπόν κάναμε το καθήκον μας. Ελπίζουμε ότι και η πολιτεία από την πλευρά της θα πράξει το δικό της.

Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω και από τη θέση αυτή τον σεβασμιότατο μητροπολίτη κ. Ιγνάτιο για το ενδιαφέρον που επιδεικνύει προκειμένου να σωθεί το μνημείο και για την εν γένει βοήθειά του. Ακόμη την 7η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και συγκεκριμένα την προϊσταμένη κ. Σταυρούλα Σδρόλια και την πολιτικό μηχανικό κ. Αικατερίνη Πλασταρά για το ενδιαφέρον τους να προωθήσουν τη μελέτη στο ΚΑΣ, ώστε να λάβει αυτή την τελική έγκριση.

 

Η Ευαγγελία Βλαχοστέργιου Μ μέλος του Δ.Σ

Με αφορμή την παρουσίαση της μελέτης του Αθανασίου Δουμακή για τα τοπωνύμια της Ραψάνης, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Θεσσαλικό

Ημερολόγιο», στο τεύχος 66 του 2014, επιχειρήσαμε να διερευνήσουμε τα παρακάτω ερωτήματα:

Γιατί να με ενδιαφέρει το τοπωνύμιο του χωριού μου;

Ποια ανάγκη το γεννά;

Πως κάνει το ονομάτισμα ο άνθρωπος;

Που και πως θα τα εντοπίσω; Που είναι καταγεγραμμένα;

Ποια η σημασία ενός καταλόγου των μικροτοπωνυμίων του χωριού;

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι όπως δίνουμε ένα όνομα στο κάθε πρόσωπο για να το ξεχωρίζουμε από τ ́ άλλα, έτσι και ο κάθε τόπος, για τον ίδιο λόγο πρέπει να έχει ένα ξεχωριστό όνομα. Έτσι γεννιούνται τα τοπωνύμια, τα οποία είναι μια ανεξάντλητη δεξαμενή πληροφοριών για την Ιστορία, τη Γεωγραφία, τη Γεωλογία, τη Λαογραφία, την Ετυμολογία, τη Γλώσσα….. Τα τοπωνύμια βοηθούν στη διαλεύκανση της χρονολόγησης για την εγκατάσταση των κατοίκων, την ιστορική διαδρομή τους, ιδιαίτερα, όταν δεν διαθέτουμε αντίστοιχες γραπτές μαρτυρίες, διαφωτίζουν για την οργάνωση του χώρου και τις παραγωγικές δραστηριότητες του παρελθόντος, συνθέτουν, όπως το παζλ, κομμάτι-κομμάτι τα ιστορικά δρώμενα στον τόπο. Παράλληλα είναι ο αδιάψευστος μάρτυρας της σοφίας και της ακρίβειας με την οποία οι κάτοικοι παρατηρούν τον τόπο και δημιουργούν το τοπωνύμιο. Η θεϊκή παρουσία είναι επίσης ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες για την οργάνωση του χώρου. Τα τοπωνύμια που αφορούν τις εκκλησίες, τα εξωκλήσια και τα μοναστήρια, δείχνουν ότι ο οποιοσδήποτε άγιος δεν πάει σ’ οποιονδήποτε τόπο γιατί η επιλογή της θέσης υπαγορεύεται από αρχαίους κανόνες, καταγραμμένους στο υποσυνείδητο των ανθρώπων. Η έρευνα των τοπωνυμίων επιβεβαιώνει την άποψη του Fernand Braudel ότι «ένας πολιτισμός είναι πρώτα από όλα ένας χώρος», ενώ παραμένει ανοικτή, προκαλώντας τους ειδικούς ερευνητές και όχι μόνον. Πιστεύω ότι είναι επίσης μια πρόκληση και πρόσκληση για τη μαθητική και εκπαιδευτική κοινότητα του Δήμου Τεμπών, στο πλαίσιο της Τοπικής Ιστορίας.

Βλαχοστέργιου Ευαγγελία, φιλόλογος, μέλος τουΔ.Σ του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης.

 

 


 

 

 Σάββατο 6.9.2014

Μουσικοχορευτική παράσταση: «Κάτω Όλυμπος»

Κυριακή 10 Αυγούστου 2014

 

Στην Ραψάνη στο Αλώνι   παρουσία πλήθος κόσμου από την γύρω περιοχή πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία με φόντο την πανσέληνο του Αυγούστου, η  μουσικοχορευτική παράσταση «Κάτω Όλυμπος» που παρουσίασε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χορίαμβος -σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σκλήθρου και το Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης.

Μελωδίες και τραγούδια, χοροί και εθιμικά δρώμενα, στιγμές της μεταπολεμικής κοινωνικής ζωής των χωριών του Κάτω Ολύμπου (Ραψάνη, Πυργετός, Κρανιά) αποτελούν τα υλικά μιας παράστασης που έχει ιδιαίτερο λαογραφικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον και στήθηκε με το μεράκι των μελών του Χορίαμβου. Συμμείχε ομάδα 40 χορευτών και οι μουσικοί: Σαμαρίνα Ελένη (κιθάρα- τραγούδι), Χαρίτος Βαγγέλης (Κλαρίνο), Πατούλιας Δημήτρης (ακορντεόν- τραγούδι), Χαρίτος Θανάσης (τραγούδι), Ζούκη Φανή (κρουστά). Έρευνα, διδασκαλία, χορογραφίες, σκηνοθεσία: Σαμαρίνας Νίκος. Επιμέλεια- διασκευή τραγουδιών: Σαμαρίνα Ελένη. Φωτισμοί- κοστούμια: Παπαδούλη Δώρα. Φωτογραφία: Ντόμαλης Αποστόλης. Κατασκευή Σκηνικού: Σεϊτανίδης Αποστόλης. Ηχοληψία: Καρανίκας Θεοδόσης.Φιλικές οι συμμετοχές των  ηθοποιών: Πελεκάνος Κώστας και Καρμίρης Βασίλης

 

 

 

 


 

 Τρίτη 5.5.2014

Ο απολογισμός των εργασιών του 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

«Μ. Καραγάτσης»

 

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

 

Οι 20 εισηγήσεις που παρουσιαστήκαν στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νεοελληνικής Λογοτεχνίας με την ποικιλία των θεμάτων που διαπραγματεύθηκαν, ανοίγουν νέους δρόμους στον τομέα της έρευνας. Θα μπορούσαν να κωδικοποιηθούν με βάση τους παρακάτω 7 άξονες:

  • Θεσσαλοί λογοτέχνες στην Αίγυπτο

  • Ο χώρος και ο χρόνος  στα λογοτεχνικά κείμενα που επικεντρώνονται στη Θεσσαλία

  • Η Θεσσαλία ως μυθικός τόπος και ως σύμβολο

  • Η Θεσσαλία και ο άνθρωπος

  • Η γυναίκα στο έργο του Καραγάτση

  • Ο Καραγάτσης κριτικός

  • Ο Καραγάτσης στην εκπαίδευση

 

Θεσσαλοί λογοτέχνες στην Αίγυπτο

  Οι Πηλιορείτες ως Έλληνες της διασποράς στην Αίγυπτο, στις αρχές του 20ου αιώνα, ανοίγουν νέους δρόμους στην έρευνα για τους Μάγνητες λογοτέχνες, στων οποίων το έργο (ποίηση, ταξιδιωτικές εντυπώσεις, ημερολόγια, επιστολογραφία, δοκίμια, ιστορικές μελέτες) εμπεριέχεται η Θεσσαλία, ως τόπος καταγωγής τους. Παράλληλα το συγγραφικό τους έργο μπορεί να φωτίσει από άλλη οπτική γωνία θέματα και πρόσωπα της λογοτεχνίας, όπως συμβαίνει με την περίπτωση του Δ. Γαρουφαλιά, του οποίου  η μαρτυρία του για τον Κ. Καβάφη, είναι χρήσιμη για τους μελλοντικούς μελετητές του έργου του.

 

Ο χώρος και ο χρόνος  στα λογοτεχνικά κείμενα που επικεντρώνονται στη Θεσσαλία

 

Η Θεσσαλία ως υπαρκτή γεωγραφική περιοχή εγγράφεται στο έργο ενός συγγραφέα προκειμένου  αυτός να τοποθετήσει τα πρόσωπα και τα γεγονότα. Η μία  λοιπόν  επιστημονική  προσέγγιση στοχεύει στη διερεύνηση του πραγματικού χώρου, αναζητώντας το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, μέσα από  το προσωπικό ύφος του συγγραφέα, στηριζόμενη σε μια σειρά κειμένων που αναφέρονται στη Θεσσαλία (δημοτικό τραγούδι, ο Ζητιάνος…).

Η  άλλη επιστημονική προσέγγιση στηρίζεται στους θεωρητικούς της μετανάστευσης και της διασποράς και επιχειρεί να διερευνήσει  στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν τις οριακές διασταυρώσεις του χρόνου και του τόπου, αναζητώντας τον «χρονότοπο της ξενότητας».

Στον άξονα του τόπου και του χρόνου κινούνται και τα κείμενα των περιηγητών ή των συγγραφέων που ασχολούνται  με την ταξιδιωτική λογοτεχνία. Η περιγραφή του Θεσσαλικού χώρου με την γραφίδα των περιηγητών  ενδέχεται να  αποδώσει πιστά  την ιστορική, πολιτική, κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική πραγματικότητα, ενδέχεται όμως να εισχωρήσει το υποκειμενικό  ή συναισθηματικό στοιχείο του συγγραφέα,  οπότε καταγράφονται «τα κινήματα της ψυχής και της φαντασίας» που προκαλεί το θεσσαλικό τοπίο στην περίπτωση του  Κ.Ουράνη.

  Για να αποδοθεί το θεσσαλικό τοπίο με τα χρώματά του, τα αρώματά του και τα σχήματά του  βασικό ρόλο παίζει η περιγραφή, η οποία ως όπλο μαγικό στα χέρια του Καραγάτση, στήνει το κατάλληλο σκηνικό όπου  θα τοποθετήσει τους ήρωές του.

 

Η Θεσσαλία ως μυθικός τόπος και ως σύμβολο

 

Η Θεσσαλία ως τόπος εμπνέει με τους μύθους της ποιητές και ζωγράφους. Έντονη η παρουσία των μύθων στη Φλογέρα του Βασιλιά του Κ. Παλαμά και στη Θεσσαλία του Αγγ. Σικελιανού. Στα έργα τους καταγράφονται οι εντάσεις της ιστορίας (1893 η πτώχευση, το Μαύρο ’97, ο Μακεδονικός αγώνας, οι Βαλκανικοί πόλεμοι), οι οποίες προκαλούν ιδεολογικές ζυμώσεις και  σηματοδοτούν με μύθους και με σύμβολα τη νέα εποχή, στην οποία είναι κυρίαρχη η Μεγάλη Ιδέα.

  Την ίδια περίπου περίοδο οι μύθοι της Θεσσαλίας εμπνέουν τους αδελφούς  De Chirico,  οι οποίοι με πρωτοποριακό τρόπο ενσωματώνουν το ένδοξο μυθολογικό υλικό στο έργο τους.

 

Η θεσσαλία και ο άνθρωπος

 

  Ο θεσσαλικός κάμπος κεντρίζει το λογοτεχνικό ενδιαφέρον και από την ανθρώπινη πλευρά. Πρωταγωνιστές στα τσιφλίκια  του κάμπου οι τσιφλικάδες και οι κολίγοι. Μεταξύ τους διαμορφώνονται σχέσεις μίσους και πάθους, όπως με ανάγλυφο τρόπο περιγράφει ο Καραγάτσης στο «Μπουρίνι», εστιάζοντας σε ιστορικά,  κοινωνικά, γλωσσικά και οικονομικά στοιχεία.

  Εκτός όμως από τον Καραγάτση και άλλοι λογοτέχνες άγνωστοι μέχρι στιγμής (Τοπάλης, Βερβέρης) εστιάζουν τη προσοχή τους στην ασυδοσία και την αυθαιρεσία των τσιφλικάδων από τη μια, στη συμφορά και τον πόνο των κολίγων   από την άλλη. Τραγικές φιγούρες, παίγνιο στα χέρια των τσιφλικάδων οι κολίγοι, σκλάβοι της γης, γράφουν το δικό τους έπος, επαναστατώντας. Τους αγώνες τους μας περιγράφουν ο Ζήσης Σκάρος και ο Ηλίας Λεφούσης.

   Σαν να μην έχουν όμως τελειωμό τα βάσανα του κόσμου στον θεσσαλικό κάμπο, η γραφίδα του Παπαδιαμάντη μας περνάει απέναντι στη Σκιάθο και μας ξεδιπλώνει με μοναδικό τρόπο μέσα από τα διηγήματά του, τον παιδικό θάνατο

 

Η γυναίκα στο έργο του Καραγάτση «Χίμαιρα»

 

  Από τη θεματική του συνεδρίου δε λείπει βεβαίως και η ανάλυση του τρίπτυχου θάνατος-έρωτας-γυναίκα, στο πλαίσιο του «οικογενειακού μυθιστορήματος».Έργο  κλειδί για την ψυχική διερεύνηση των μυθιστορηματικών χαρακτήρων η  «Χίμαιρα», το οποίο  διαλέγεται  με το έργο του Καββαδία «Βάρδια».Φυσικά, το αντικείμενο του διαλόγου των δύο έργων είναι η γυναίκα –η Μαρίνα στη Χίμαιρα, η «στεριανή γυναίκα» στον Καββαδία.

 

Ο Καραγάτσης κριτικός

 

  Ο Καραγάτσης εκτός από διηγηματογράφος ή μυθιστοριογράφος, εμφανίζεται μέσα από λογοτεχνικές επιφυλλίδες και κείμενα λογοτεχνικής κριτικής  ως κριτικός της λογοτεχνίας. Ο διεισδυτικός του  και οξύς λόγος ασκεί κριτική σε πολλούς σύγχρονους  ποιητές ή μυθιστοριογράφους (Παλαμά, Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη..), ενώ παράλληλα μας επιτρέπει  να διερευνήσουμε την προσωπική του θέαση στα λογοτεχνικά δρώμενα της εποχής του. 

 

 

Ο Καραγάτσης στην εκπαίδευση

 

  Στο αναλυτικό πρόγραμμα του Γυμνασίου και του Λυκείου υπάρχουν αρκετά αντιπροσωπευτικά κείμενα του Μ. Καραγάτση, με τα οποία έρχονται σε επαφή οι μαθητές. Τα κείμενα αυτά  μπορούν να λειτουργήσουν ως αφετηρία για τη διασύνδεση  λογοτεχνίας και ιστορίας με στόχο όχι μόνο τη φιλαναγνωσία, αλλά  και το άνοιγμα της γενικής ιστορίας στην τοπική ιστορία.

  Ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας των νεανικών ποιημάτων του καθώς και το βιβλίο της κόρης του Μαρίνας «Το ευχαριστημένο ή οι δικοί μου άνθρωποι», μπορούν επίσης να δώσουν την αφορμή, ώστε με τη μορφή διδακτικών σεναρίων και τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών  να γίνει πιο ενδιαφέρουσα η διδασκαλία της θεωρίας σχετικά με τη βιογραφία και την αυτοβιογραφία, στην Έκφραση- Έκθεση της  Β΄ Λυκείου.

  Επιπλέον η διδασκαλία της λογοτεχνίας με τη χρήση ψηφιακών μέσων  και με τη μαθησιακή διδασκαλία να εξελίσσεται σε μια διαδικτυακή κοινότητα, μπορεί να προκαλέσει ρήγμα στον ανιαρό σχολικό προγραμματισμό και να ανοίξει δρόμο για προβληματισμό, ώστε  με αφορμή τα λογοτεχνικά κείμενα οι μαθητές να αναζητούν έναν δημιουργικό τρόπο ανάγνωσης της λογοτεχνίας μια και είναι τόσο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία.

 

ΒΛΑΧΟΣΤΕΡΓΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ


 

4,5,6 Απριλίου 2014

3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νεοελληνικής Λογοτεχνίας «Μ. Καραγάτσης»


( Δελτίο τύπου από την οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου )

 

Εκ μέρους του Συνδέσμου Φιλολόγων Λάρισας
Κωνσταντίνος Οικονόμου

 

     Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 3ου Πανελληνίου Συνεδρίου νεοελληνικής λογοτεχνίας "Μ. Καραγάτσης" 2014, που ξεκίνησαν την περασμένη Παρασκευή στη Λάρισα και μεταφέρθηκαν την Κυριακή 6 Απριλίου 2014 στη Ραψάνη. Το συνέδριο συνδιοργανώθηκε από την Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, τον Δήμο Τεμπών, το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Παν/μίου Θεσσαλίας, τον Σύνδεσμο Φιλολόγων Λάρισας και τον Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης με θέμα την παρουσία της Θεσσαλίας στη νεοελληνική λογοτεχνία από την απελευθέρωση έως το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η συνεδρία της Ραψάνης ξεκίνησε με την τέλεση επιμνημόσυνης δέησης μπροστά στην προτομή του λογοτέχνη στο προαύλιο του ναού του Αγίου Αθανασίου. Έπειτα, οι συμμετέχοντες μετέβησαν στο Μουσείο Οίνου και Αμπέλου και παρατήρησαν τα εκθέματά του. Στην αίθουσα διαλέξεων του Μουσείου ο φιλόλογος κ. Δουμακής εκπροσωπώντας τον Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης χαιρέτισε το συνέδριο με ειδική αναφορά στην αποτύπωση της Ραψάνης στο έργο του Καραγάτση. Η πρώτη εισήγηση της τελευταίας ημέρας πραγμα οποιήθηκε από τον τ. καθηγητή Παν/μίου Birmingham, ο οποίος αναφέρθηκε στην θεματοποίηση των δυσκολιών του θεσσαλικού λαού στα λογοτεχνικά έργα των Σκάρου και Λεφούση. Στη συνέχεια η καθηγήτρια του Παν/μίου Αιγαίου κ. Δ. Αναγνωστοπούλου εισηγήθηκε τη συγκρότηση κυρίαρχου τριπτύχου στο καραγάτσειο έργο από τα θέματα του θανάτου, της γυναίκας και του έρωτα. Η συνεδρία έκλεισε με απολογισμό των εργασιών από την φιλολογο Ε. Βλαχοστέργιου, η οποία διέκρινε τα ποικίλα θέματα που πραγματεύτηκαν οι εισηγήσεις συνολικά, μεταξύ των οποίων η λογοτεχνική γραφή του Καραγάτση, η θεσσαλική λογοτεχνία, η διδασκαλία της λογοτεχνίας, η σύνδεση της λογοτεχνίας με την τοπική ιστορία κ.ά. Η καθηγήτρια του Παν/μίου Θεσσαλίας κ. Μ. Παπαρούση επεσήμανε από την πλευρά της ότι το συνέδριο αυτό έδωσε την ευκαιρία να ακουστούν ποικίλες και πρωτότυπες απόψεις επάνω σε σημαντικά ζητήματα, ενώ η πρόσθετη αξία του ήταν η συμμετοχή νέων επιστημόνων. Τέλος, η πρόεδρος και τα μέλη του ΔΣ του Συνδέσμου Φιλολόγων Λάρισας, εκπροσωπώντας την επιστημονική και οργανωτική επιτροπή, εξέφρασαν την απόλυτη ικανοποίησή τους για τον τρόπο διεξαγωγής, τα περιεχόμενα και την επιτυχία του συνεδρίου και ευχήθηκαν την πραγματοποίηση στο μέλλον παρόμοιων εκδηλώσεων.

 

Φωτογραφίες από τις εκδηλώσεις

 

Επιμνημόσυνη δέηση στην προτομή του Καραγάτση στο προαύλιο του Αγ. Αθανασίου Ραψάνης

 

Από τις εργασίες του συνεδρίου. Από αριστερά: Τάσος Μάτος, φιλόλογος, Χρήστος Αλεξίου, καθηγητής πανεπιστημίου,

Θανάσης Δουμακής, φιλόλογος, πρόεδρος Μ.Σ. Ραψάνης

 

Από τις εργασίες του συνεδρίου. Το ακροατήριο, στο οποίο διακρίνεται ο Δήμαρχος Τεμπών Κώστας Κολλάτος.

 

Από τις εργασίες του συνεδρίου. Από αριστερά: Τάσος Μάτος, φιλόλογος, Μαρία Παπαρούση, καθ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας,

Ευαγγελία Βλαχοστέργιου, φιλόλογος.

 

 

 

Η Ραψάνη στο λογοτεχνικό έργο του Μ. Καραγάτση.

Θανάσης Δουμακής


     Ως πρόεδρος του Μ. Σ. Ραψάνης αλλά και ως φιλόλογος διακατέχομαι σήμερα από ιδιαίτερη συγκίνηση, επειδή τα «Καραγάτσεια» έγιναν πια θεσμός. Επί πλέον, επειδή η Ραψάνη είναι παρούσα κάθε φορά στο κλείσιμο των εργασιών των εκδηλώσεων. Και δεν είναι δυνατό να γίνει αλλιώς, αφού στον χώρο αυτό ο Καραγάτσης πέρασε πέντε καλοκαίρια της ήβης του, τα ωραιότερα, όπως ο ίδιος έγραψε στην ταξιδιωτική του εντύπωση για τη Θεσσαλία τον Μάιο του 1938. Εδώ μάλιστα συνδέθηκε με φιλία με νέους της εποχής και περπάτησε στα «αυγινά μονοπάτια». Φαίνεται πως η διαμονή του στη Ραψάνη με το ειδυλλιακό φυσικό περιβάλλον και τη μαγευτική θέα προς τη θάλασσα και τα γύρω βουνά, τον ενέπνευσε και του έδωσε το έναυσμα για το λογοτεχνικό του ξεκίνημα. Ιδού τι γράφει ο ίδιος στην ίδια ταξιδιωτική εντύπωση για τη Θεσσαλία:
« Για το μεγάλο βουνό, το βουνό των θεών και των ανθρώπων δε θα μιλήσω διόλου. Έχω ζήσει στις πλαγιές του τα πέντε ομορφότερα καλοκαίρια της ήβης μου. Έχω τριγυρίσει τ’ αυγινά μονοπάτια, κι έχω στοχαστεί κι ονειροπολήσει μέσα στις ρεματιές του, την ώρα που ο ήλιος βυθιζόταν πίσω από τις κορφές. Μεσημέρι του Αλωνάρη ξαπλώθηκα κάτω από τα λάτια του Παντζόλου κι άκουσα το δάσος να μιλάει στην παιδική ψυχή μου. Και τις νύχτες, όταν το αυγουστιάτικο φεγγάρι της χάσης πρόβαλλε από το πέλαγος, μυστηριακό και ματωμένο, ένιωσα τις πρώτες ακαθόριστες ανησυχίες της ψυχικής προσφοράς.
Ο Όλυμπος είναι μεγάλος. Δε χωράει ούτε σε βιβλίο ούτε στην ψυχή του ανθρώπου. Όποιος είδε τις κορφές του να μουνταίνουν μες το μούχρωμα της αμφιλύκης, ένιωσε στην ψυχή του εκείνο το δέος που γέννησε τους θεούς της Ελλάδας. Ή απλώς τους θεούς.
Μια μονάχα εικόνα ξανάρχεται μ’ επιμονή στη μνήμη μου: το ξεκίνημα από τη Ραψάνη για τον Νεζερό, πριν ακόμη φέξει. Το παράξενο φως του φεγγαριού που πάει να βασιλέψει, η αίσθηση πως δίχως να φαίνεται η μέρα πρέπει να κοντεύει. Κι από ‘κει, η αυγή πάνω από τη θάλασσα, ο ουρανός της Ανατολής που στεφανώνεται με ματωμένα κοράλλια, πορφύρες της Τύρου, με ρουμπίνια, με ανεμώνες και στην αυγή του υπέρλαμπρου διαδήματος ο Αυγερινός, πετράδι μοναδικό, πάλλευκο, διάφανο».
Σε άλλα του πάλι κείμενα, όπως είναι τα δύο διηγήματα «Νυχτερινή ιστορία» και « Με τον Καραβέλη στον ‘Ολυμπο», ο συγγραφέας αναφέρεται με λεπτομέρειες στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Ραψάνης στα χρόνια του μεσοπολέμου. Είναι κείμενα που ζωντανεύουν με τις εκπληκτικές επιγραφές της φύσης και με τους ζωντανούς διαλόγους τον τρόπο ζωής του χωριού και παρέχουν πλήθος στοιχείων για τη μελέτη της εποχής. Ο συγγραφέας γνωρίζει και αναφέρει ονόματα προσώπων-χρησιμοποιώντας συνήθως ψευδώνυμα- τα οποία κατείχαν σημαντική θέση στην κοινωνία της Ραψάνης, αλλά και τοπωνύμια που ορισμένα από αυτά σήμερα παραμένουν άγνωστα.
Ο Καραγάτσης συνέδεσε το όνομά του με τη Ραψάνη, αλλά και τη Λάρισα και το θεσσαλικό κάμπο γενικότερα. Αυτά ήταν τα κυρίαρχα θέματα της καλλιτεχνικής του έκφρασης. Όπως γράφει και ο ίδιος στις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις: «Θα ήθελα να ζούσα στον Όλυμπο, την έντονη και γαληνεμένη ζωή των θεών του. Μα η ανάπαυση του θανάτου στον ήρεμο κάμπο ας μ΄ εύρει. Ανάμεσα στον κυματισμό των σταχυών και το αθόρυβο κύλισμα του ασημένιου ποταμού.
Ο Καραγάτσης, δηλαδή, διασώζει στο έργο του μνήμες και περιστατικά του θεσσαλικού χώρου, όπου έζησε. Είναι οι μνήμες του λαϊκού μας πολιτισμού και της λαϊκής μας γλώσσας που σεβάστηκε και θέλησε να διασώσει μέσα από τους δυνατούς διαλόγους. Φυσικά το ανήσυχο πνεύμα του θα υπερβεί τα όρια της Ραψάνης και της Θεσσαλίας και ως γνήσιος μυθιστοριογράφος θα μας δώσει μερικά από τα αρτιότερα μυθιστορήματα της γενιάς του ’30. Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους κριτικούς θεωρείται ο σημαντικότερος της γενιάς του αστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας μας. Και με τον τρόπο αυτόν εξασφάλισε από πολύ νωρίς την υστεροφημία του.
Για τούτο λοιπόν η Λάρισα και η Ραψάνη με τα «Καραγάτσεια», που καθιέρωσε η Νομαρχία Λάρισας πριν από επτά χρόνια, του αποδίδουν την τιμή που του πρέπει. Και η επιμνημόσυνη δέηση σήμερα, δίπλα στην προτομή του και στο καραγάτσι από το οποίο έλαβε το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο, θεωρούμε ότι είναι το ελάχιστο δείγμα της μεγάλης του προσφοράς.
Με την ελπίδα ότι και την επόμενη φορά θα συναντηθούμε πάλι εδώ για το τέταρτο συνέδριο, θέλω να ευχαριστήσω για μία ακόμη φορά όλους όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίηση του παρόντος: την Περιφέρεια Θεσσαλίας, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Δήμο Τεμπών και το Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Λάρισας, που καταβάλλει κάθε φορά φιλότιμες προσπάθειες για την αρτιότερη οργάνωση των εκδηλώσεων, και φυσικά όλους εσάς που παρίστασθε σήμερα εδώ.

Ραψάνη, Απρίλιος του 2014

 

Δελτίο τύπου

Μ. Καραγάτσης 2014

 

«Η παρουσία της Θεσσαλίας στη νεοελληνική λογοτεχνία από την απελευθέρωση μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο» είναι το θέμα του 3ου Πανελλήνιου Συνέδριου για την Νεοελληνική Λογοτεχνία «Μ. Καραγάτσης 2014» που οργανώνεται από τους: Περιφέρεια Θεσσαλίας – Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Σύνδεσμο Φιλολόγων ν. Λάρισας, Δήμο Τεμπών και Μορφωτικό Σύλλογο Ραψάνης.

Το συνέδριο θα διεξαχθεί στις 4 και 5 Απριλίου στην Λάρισα (Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο) και 6 Απριλίου στην Ραψάνη (Μουσείο Οίνου και Αμπέλου).

Δεκαπέντε εισηγητές και πέντε προσκεκλημένοι ομιλητές θα καλύψουν ένα ευρύ πεδίο θεμάτων που αναφέρονται στην παρουσία της Θεσσαλίας στη νεοελληνική λογοτεχνία από την απελευθέρωση μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

 

Το πρόγραμμα του συνεδρίου είναι το ακόλουθο:

Παρασκευή 4 – 4 – 2014, Λάρισα – Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο

17.30-18.00   Προσέλευση– Εγγραφές

18.00 – 18.30 Χαιρετισμοί – Κήρυξη έναρξης του Συνεδρίου

Προεδρείο: Ε. Φανάρα - Θ. Μπεχλιβάνης

18.30-19.10   Προσκεκλημένος ομιλητής Δημήτρης Δημηρούλης, Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου: «Ένας Θεσσαλός στην Αλεξάνδρεια του Καβάφη: Η περίπτωση του Δημήτρη Κ. Γαρουφαλιά».

19.10-19.50   Προσκεκλημένη ομιλήτρια Έρη Σταυροπούλου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών: «Η Θεσσαλία ως τόπος της λογοτεχνίας».

19.50-20.30   Προσκεκλημένη ομιλήτρια Μαρίτα Παπαρούση, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. «Χρονοτοπικές αναπαραστάσεις της μεθοριακότητας: χώρος, χρόνος και ταυτότητα στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν».

20.40-21.00 Συζήτηση – Ερωτήσεις

 

Σάββατο 5 Απριλίου 2014, Λάρισα – Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο

Προεδρείο: Β. Πάτσιου Ε. Σωτηρίου

09.30-09.50 Αντιγόνη Καρύτσα – Φιλόλογος στην Β/θμια εκπαίδευση: «Η Θεσσαλία  σε ταξιδιωτικά κείμενα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων»

09.50-10.10 Ελένη Κονταξή – Φιλόλογος, δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας: «Το Πήλιο και η Μαγνησία στο έργο λογίων Πηλιορειτών της διασποράς στην Αίγυπτο (μέσα 19ου-μέσα 20ού  αι.)»

10.10-10.30 Θάλεια Θεμιστοκλέους – Φιλόλογος: «Το ‘εξωτικό τοπίο’ της Θεσσαλίας μέσα από τη γραφή του Κ. Ουράνη».

10.30-10.50 Βασιλεία Γούλα - Διδάκτωρ Φιλολογίας: «Το θεσσαλικό τοπίο μέσα από τη λογοτεχνική ματιά του Μ. Καραγάτση».

10.50-11.20   Συζήτηση – Ερωτήσεις

 

11.20-12.00   Διάλειμμα – καφές

 

Προεδρείο: Μ. Παπαρούση, Δ. Αναγνωστοπούλου         

12.00-12.20 Λάμπρος Βαρελάς - Επίκουρος Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας (ΑΠΘ):            «Οι Ιώβ του θεσσαλικού κάμπου»

12.20-12.40 Μαίρη Μαργαρώνη - Υπ. Διδάκτωρ Zentrum für Antisemitismusforschung, Κατερίνα Βούλγαρη - Κέντρο Εφαρμοσμένης Ψυχολογικής Έρευνας και Ψυχοπαιδαγωγικής Συμβουλευτικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας: «Παιδικοί θάνατοι, κοινωνικά συμφραζόμενα και μεταφυσικές αναζητήσεις σε σκιαθίτικα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη».

12.40-13.00 Χριστίνα Παλαιολόγου – Θεατρολόγος, Βασιλική Χρυσοβιτσάνου - Αρχαιολόγος-Ιστορικός της Τέχνης, Επίκουρη Καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας: «Η μεταφορά του αρχαίου μύθου στο έργο των αδελφών De Chirico ή πώς η λατρεία του παρελθόντος αντιστέκεται στον δυναμισμό της βιομηχανικής εποχής».

13.00-13.20 Ζωή Κατσιαμπούρα - Φιλόλογος, Επίτιμη Σύμβουλος Φιλολόγων: «Η Θεσσαλία ιαμβική και δεκαπεντασύλλαβη, ως πολεμική ιαχή. ‘Θεσσαλικά’ ποιήματα του Σικελιανού και του Παλαμά την εποχή των Βαλκανικών Πολέμων».

13.20-13.50   Συζήτηση – Ερωτήσεις

 

13.50-17.00   Μεσημεριανό διάλειμμα

 

Προεδρείο: Λ. Βαρελάς, Χ. Αλεξίου

17.00-17.20 Κωνσταντίνα Χατζημίχου - Εκπαιδευτικός ΠΕ70, Msc, Ευαγγελία Πάππου - Εκπαιδευτικός ΠΕ 70, Msc: «Θεσσαλία, ο τόπος μου. Τη γνωρίζω και μαγεύομαι μέσα από λογοτεχνικές σελίδες».

17.20-17.40 Αναστάσιος Στέφος - Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος, Πρόεδρος της ΠΕΦ: «Ο Μ. Καραγάτσης στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γυμνασίου και Λυκείου»

17.40-18.00 Δήμητρα Γασπαράτου – Λεοντίτση, Φιλόλογος στην Β/θμια Εκπαίδευση: «Αναζητώντας τον Μ. Καραγάτση μέσα από τα κείμενα: βιογραφική κριτική και αναγνωστικές ανταποκρίσεις».

18.00 -18.20 Αναστάσιος Μάτος – Φιλόλογος, Διδάκτωρ Ψηφιακών Μέσων στην Εκπαίδευση, Ιουλία Κανδήλα – Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων, Ράνια Βερέμη – Φιλόλογος στην Β/θμια Εκπαίδευση: «Μαθητές Λυκείου συζητούν με αφορμή τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν» του Καραγάτση για τη μυθοπλαστική κατεργασία της πραγματικότητας από τον αφηγητή».

 

18.20-18.40   Συζήτηση – Ερωτήσεις

 

18.40-19.10   Διάλειμμα – καφές

 

Προεδρείο: Ι. Κανδήλα, Ε. Σταυροπούλου

19.10-19.30 Μάριος-Κυπαρίσσης Μώρος – Φοιτητής Φιλολογίας Α.Π.Θ.: «Η μυθολογία της «στεριανής γυναίκας» του Ν. Καββαδία και η Μαρίνα της Χίμαιρας του Μ. Καραγάτση».

19.30-19.50 Γεωργία Χαριτίδου – Διδάκτωρ Φιλολογίας, Γ. Γραμματέας Π.Ε.Φ.: «Ιστορικο-κοινωνικά στοιχεία στο ‘Μπουρίνι’ και τις ‘Ταξιδιωτικές εντυπώσεις’ του Μ. Καραγάτση».

19.50-20.10 Παναγιώτα Χατζηγεωργίου - Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Ε.Κ.Π.Α.: «Η ‘χρυσή μεσότητα’ του λογοτέχνη-κριτικού: η κριτική μεταγλώσσα του Μ. Καραγάτση».

20.10-20.30   Συζήτηση – Ερωτήσεις

 

Κυριακή 6 Απριλίου 2014 - Ραψάνη – Μουσείο Οίνου και Αμπέλου

Επιμνημόσυνη Δέηση στον χώρο που βρίσκεται η προτομή του Καραγάτση (προαύλιο Αγίου Αθανασίου Ραψάνης

Σύντομος χαιρετισμός από τον Πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Ραψάνης

 

Προεδρείο: Α. Μάτος, Α. Δουμακής

11.15-11.55   Προσκεκλημένος ομιλητής Χρίστος Αλεξίου - τ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Birmingham: «Το έπος και η τραγωδία του Θεσσαλικού λαού στο έργο του Ζήση Σκάρου και του Ηλία Λεφούση»

11.55-12.35   Προσκεκλημένη ομιλήτρια Διαμάντη Αναγνωστοπούλου - Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αιγαίου: «Ο θάνατος, ο έρωτας και η γυναίκα: κυρίαρχο τρίπτυχο στο έργο του Καραγάτση»

12.35-12.45   Συζήτηση – Ερωτήσεις

12.45-13.30   Λήξη – Απολογισμός: Μ. Παπαρούση, Ευαγγελία Βλαχοστέργιου